बुधवार, ११ जुलै, २०१८

एक गंमत सांगू तुला?

एक गंमत सांगू तुला?
एक जीवन स्पर्शी विडिओ
कारण मृत्यू हा जगातला सर्वात मोठा लॉस नाही आहे , 
लॉस तर तो जेव्हां तुम्ही जिवंत असूनही , तुम्चातला जिवंतपणा मेलेला असतो . 

बघा पटतंय ना?
Ek Gammat sangu tula
 ********

शनिवार, १४ एप्रिल, २०१८

यशस्वी व्हायचय ? -- वेळेचं व्यवस्थापन ( नियोजन ) करा !

यशस्वी व्हायचय ? 
वेळेचं व्यवस्थापन ( नियोजन ) करा !
नमस्कार मंडळी ! आपल्याला भरपूर यशासाठी खूप काही करायचं असतं पण वेळ कमी पडतो. याचं महत्त्वाचंं कारण म्हणजे आम्ही वेळेचं व्यवस्थापन नीट करत नाही. वेळ ही एक अशी साधनसामग्री आहे कि जिचा साठा करता येत नाही आणि स्थळ - काळ - व्यक्तीपरत्वे तिचं महत्त्वही बदलत रहातं. म्हणजे मुंबईत ७.१६ ची सकाळची लोकल चुकवून चालत नाही. छोट्या शहरात ५ - १० मिनिटांचा फरक चालतो. खेडेगावात अर्ध्या - एक तासाचा उशीर खपून जातो.

       "  Time Management " या दोन शब्दांपैकी  Time  म्हणजे " tolerant ,  imaginative & methodical employment " of energy.  अन्य शब्दांत , " संयम , कल्पकता आणि शिस्त यांचा योग्य वापर स्वतःची ऊर्जा वापरण्यासाठी करायचा." Management या शब्दाची फोड करा -  manage men t - tactfully ! वेळेचं व्यवस्थापन करताना लोकांना कौशल्याने हाताळावं लागतं. 

         आयुष्य भरभरून म्हणजे सर्वार्थाने  जगलं पाहिजे. आर्थिक , बौद्धिक , सांस्कृतिक आणि सामाजिक अशा चारही कसोट्यांवर ते यशस्वी व समाधानी असलं पाहिजे. यासाठी वेळेचं नियोजन आपल्या उद्देशांसाठी काळजीपूर्वक करायला हवं. याकरिता वेळप्रसंगी लोकांच्या नजरेत आपण थोडं कठोर , स्वार्थी आणि महत्त्वाकांक्षी ठरलो तरी चालेल. 

दिवसाच्या वेळेचं विभाजन तीन भागात होतं - Biological ,  Professional आणि Social. इथे  Biological Time  म्हणजे आरोग्य , विश्रांती आणि करमणुकीसाठीचा वेळ.  Professional Time चा अर्थ व्यवसाय किंवा नोकरीसाठीचा वेळ आणि Social Time म्हणजे समाजाकरिता द्यावयाचा वेळ. या तिन्ही भागांमध्ये उत्तम संतुलन हवं. हे संतुलन बिघडल्यास आयुष्याची लयच बिघडते. 

          असे संतुलन बिघडण्याची कारणे म्हणजे  " Time Wasters " ! वेळ वाया घालविणारे तीन प्रमुख घटक असतात. पहिला घटक म्हणजे तुमच्या स्वतःच्या चुकीच्या सवयी. दुसरा घटक - तुमचे नातेवाईक , मित्र आणि सहकारी. हा घटक हाताळणे खूप जिकिरीचे असते. तुम्ही नीट न ठेवलेली साधने हा वेळ वाया घालविणारा तिसरा घटक. वर नमूद केल्या प्रमाणे संयम , कल्पकता आणि शिस्तीचा आधार घेत या Time Wasters चा बंदोबस्त करायला हवा. 

         वेळेचं नियोजन करणे म्हणजे आपल्या कामांच्या प्राधान्याचे प्रयोजन ठरविणे. यात प्राधान्याचे चार मुख्य स्तर असू शकतात. पहिल्या स्तरावर महत्त्वाची आणि तातडीची कामे असावीत. दुसऱ्या स्तरावर तातडीची पण कमी महत्त्वाची कामे करावीत. तिसऱ्या स्तरावर महत्त्वाची पण कमी तातडीची कामे ठेवावीत. चौथ्या आणि अंतिम स्तरावर कमी महत्त्वाची व कमी तातडीची कामे योजावीत. 

        वेळेचं व्यवस्थापन उत्तम करण्यासाठी सहा गोष्टी कराव्या लागतील. पहिली सर्वाधिक महत्त्वाची गोष्ट म्हणजे " Duration Plans ". आयुष्याच्या एकूणच वाटचालीचे ध्येयानुसार प्रत्येकी पाच किंवा चार वर्षांचे टप्पे ठरविले पाहिजेत. पहिल्या टप्प्याचे मग वार्षिक , त्रैमासिक , मासिक आणि साप्ताहिक भाग व उद्देश ठरवावेत. यामुळे आज आणि उद्या काय करायचे आहे याची स्पष्टता येते. दुसरी गोष्ट म्हणजे ' डायरी ' वापरणे. डायरी वापरण्याचे तीन महत्त्वाचे फायदे असतात. डायरी ही तुमची क्रुत्रिम स्मरणशक्ती असते. डायरी हा तुमचा आरसा असतो. ती तुमच्या कामाचा उरक सांगते. ती इतरांना तुमच्या वेळेच्या नियोजनाचं महत्त्व दर्शविते.

       तिसरी गोष्ट ही स्वतःच्या कामाला '  महत्वाचं ' मानण्याची. यामुळे कामाचा उरक चांगला होतो. इतरांनी आपल्या कामाला महत्त्व द्यायचं असेल तर ती सुरुवात आपल्यापासूनच व्हायला हवी. चौथी गोष्ट आहे ' पुनरुक्ती ' टाळण्याची. तंत्रज्ञानाचा वापर करून ( उदाहरणार्थ ,  संगणकासारखी यंत्रे ) बरीचशी सोपी कामे आपण वेगाने व चुका न करता करु शकतो. 

              पाचवी बाब आहे कामाच्या वाटणीची. जे टोकाचे Perfectionist  असतात ते सगळी कामे स्वतःच करू पहातात वा इतरांच्या कामात ढवळाढवळ करतात. अर्थात यामुळे त्यांच्याच वेळेचं व्यवस्थापन नीट होत नाही.

           वेळेच्या उत्तम व्यवस्थापनासाठी सहावी गोष्ट खूपच महत्त्वाची आणि ती म्हणजे शिस्तीची ! शिस्त नसेल तर आयुष्यात फारसं काही होऊ शकत नाही. अतीव ऊर्जा असलेली माणसे शिस्तीअभावी आपले इप्सित ध्येय गाठू शकत नाहीत. शिस्त सांभाळण्याचा सोपा अर्थ म्हणजे मन , मेंदू आणि शरीर यामधील समन्वय साधणे. माकडाप्रमाणे उड्या मारणाऱ्या मनाला मेंदूद्वारे नेहमी काबूत ठेवले कि आपल्या बौद्धिक , मानसिक आणि शारीरिक ऊर्जेचा उपयोग उत्तम होऊ शकतो. म्हणजे काय तर कॅरमच्या खेळात मग्न झालेलो असताना उद्याच्या कामांचे भान असले पाहिजे नि संध्याकाळी पाच किलोमीटर चालायला जायचय ह्याची आठवण ठेवली पाहिजे. सारांश असे कि " वेळेचे व्यवस्थापन " म्हणजे " शिस्तीने जगणे ( पण शिस्तीचा बागुलबुवा न करता ) " !

शनिवार, १० मार्च, २०१८

मन स्थिर ठेवण्याची गुरुकिल्ली - एक बोधकथा !


ही बोधकथा आपल्याला जगायला शिकवेल.नुसतेच जगायला नव्हे तर प्रत्येक प्रसंगात मनाची शांती अबाधित ठेवण्याची, मन स्थिर ठेवण्याची गुरुकिल्लीच इथे दिलेली आहे.


एका राजाला जीवनाविषयी अपार कुतूहल होते.त्याच्या दरबारात येणाऱ्या प्रत्येक साधू, संत, फकिराला तो विचारत असे की मला एक असा छोटा मंत्र द्या की तो अगदी कुठल्याही क्षणाला मला उपयोगी पडेल.मला कायम आनंदी ठेवेल.
अखेर एका फकिराने त्याला एक अंगठी दिली व सांगितले की यातील डबीत एका कागदावर मंत्र लिहिलेला आहे,पण जेव्हा जीवन-मरण असा प्रश्न तुझ्यापुढे उभा राहील तेव्हाच डबी उघड, तेव्हाच मंत्र कामाला येईल.बरीच वर्षे शांत गेल्यावर राजाचे दिवस फिरले.राज्यात बंडाळी झाली व त्याच्याच कपटी प्रधानाने त्याला तुरुंगात टाकले.पहाटेला फाशी द्यायचे ठरले.विश्वासू सेवकाने राजाला रात्री सोडवून, एक घोडा बरोबर दिला.मजल दरमजल करीत राजा सीमेपासून दूर पळाला.कळाल्यावर दुष्ट  प्रधानाने सैनिकांची तुकडी राजाच्या मागावर पाठवली.राजा एका डोंगराच्या शिखरापर्यंत पोहोचला.पुढे दरी होती.घोड्याला चरायला सोडून, मोठ्या खडकाआड लपला. त्याला वाटले आता थोडया वेळात सैनिक गाठणार व आपण मरणार.  त्या क्षणी त्याला फकिराच्या अंगठीची आठवण आली.ती त्याने उघडली.त्यात एकच वाक्य लिहिले होते,

"This too shall pass "
म्हणजे 
"हाही क्षण निघून जाईल" 

केवळ ते वाक्य वाचून राजाचे मन शांत झाले.आश्चर्य घडले.सैनिक तेथपर्यंत पोहचले.त्यांना वाटले फक्त घोडा दिसतोय म्हणजे राजा दरीत पडून मेला. ते परतले.राजाने शेजारच्या राज्याची मदत घेऊन काही दिवसांत आपले राज्य परत मिळवले. विश्वासघातकी प्रधानाचा शिरच्छेद केला.  विजयाचा जंगी समारंभ चालू असताना, नवीन प्रधानाने पाहिले की महाराज कुठेही अति-उत्साहित न होता प्रशांत मुद्रेने सिंहासनावर विराजमान आहेत.त्याने अदबीने विचारले, 
" महाराज, आपल्या आयुष्यात एवढ्या भयानक घडामोडी घडल्या व त्यातून आपण सहीसलामत बाहेर पडला, तेव्हा आपण आज आनंदाने ओसंडून जायला हवे." राजा म्हणाला, " नाही, आता मला माझ्या मंत्राचा अर्थ व सामर्थ्य कळले आहे. जगात कुठलीही गोष्ट कायमची टिकून राहत नाही.परिवर्तन जगाचा शाश्वत नियम आहे.या जगात सुख ही राहात नाही, दुःखही राहात नाही.हे मला आता समजलेले आहे.म्हणून दुःखात खचू नये, सुखात नाचू नये."

This too shall pass !
हे क्षणही निघून जातील.

... ही बोधकथा आपल्याला जगायला शिकवेल.नुसतेच जगायला नव्हे तर प्रत्येक प्रसंगात मनाची शांती अबाधित ठेवण्याची, मन स्थिर ठेवण्याची गुरुकिल्लीच इथे दिलेली आहे.